Polish English French German Russian Spanish

Zanim Wybuchnie Konflikt Idea i Metody Partycypacji Społecznej w Ochronie Krajobrazu i Kształtowaniu Przestrzeni

Książka napisana i wydana wraz z płytą multimedialną w ramach projektu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, NR 16 0003 04/2008 pt. Przeciwdziałanie konfliktom wokół ochrony i kształtowania krajobrazu metodami partycypacji społecznej - badania percepcji, badania potrzeb, korzystanie ze społecznych źródeł inspiracji, organizowanie negocjacji, warsztatów i dyskusji publicznych.


Opracowano w:
Pracowni Podstaw Kulturowych Architektury Krajobrazu
Instytutu Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej
Adres: ul. Warszawska 24, 31-155 Kraków
tel: 12 628-24-91, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Książka składa się z tomów A i B. Towarzyszy jej płyta multimedialna.

Opracowanie jest dostępne nieodpłatnie od dnia 30.06.2010

 

 

Zespół autorski:

Krystyna Pawłowska – redakcja i rozdziały tomu A i B

Anna Staniewska – rozdział tomu A, płyta multimedialna

Jacek Konopacki – rozdział tomu A, płyta multimedialna

Jan Franciszek Jacko – rozdział tomu A

Anna Fogel – rozdział tomu A

Błażej Płaczynta-Brudnik – płyta multimedialna

Mateusz Walaszczyk – płyta multimedialna

Recenzent: Krystyna Dąbrowska-Budziło

Skład, opracowanie graficzne i projekt okładki: Mariusz Front

Korekta książki: Adam Jarzębski

Na okładkach i stronach tytułowych wykorzystano zdjęcia:

Krystyny Pawłowskiej i Filipa Kujawskiego (rozdz.A.8.)

Copyright by Krystyna Pawłowska, Anna Staniewska, Jacek Konopacki, 2010

ISBN: 978-83-61733-02-7

 


Zanim Wybuchnie Konflikt Idea i Metody Partycypacji Społecznej w Ochronie Krajobrazu i Kształtowaniu Przestrzeni w formie pliku pdf  - (uwaga duży plik 42MB- nie obejmuje części zawartej na  płycie CD)

 

płyta CD będąca integralną częścią książki zawiera materiały instruktarzowe (pobrany plik zip należy rozpakować, następnie nagrać wszystkie wyodrębnione pliki  na CD. Tak przygotowana płyta umieszczona w napędzie cd/dvd automatycznie się uruchomi umożliwiając przeglądanie treści) uwaga duży plik 525 MB !!


 

  • Przeczytaj wstęp książki :

 

Wprowadzenie

Krystyna Pawłowska

Tom A - Zanim wybuchnie konflikt

 

Książka ta przeznaczona jest dla:

  • architektów, architektów krajobrazu, urbanistów i planistów,
  • pracowników władz i służb publicznych zajmujących się gospodarką przestrzenną, ochroną dziedzictwa naturalnego i kulturowego,
  • liderów formalnych i nieformalnych grup społecznych zabiegających o wpływ na kształtowanie przestrzeni, mediatorów, negocjatorów, moderatorów i innych specjalistów zajmujących się komunikacją społeczną w sprawach dotyczących kształtowania przestrzeni i badaniami społecznymi na ten temat
  • oraz studentów odpowiednich kierunków.

Książka jest próbą odpowiedzi na narastającą potrzebę poprawy poziomu, stylu i skuteczności komunikacji społecznej w sprawach dotyczących ochrony zastanych wartości krajobrazu i kształtowania nowych form zagospodarowania przestrzennego.

W związku z dynamicznym rozwojem gospodarczym w warunkach demokracji i wolnego rynku, sposób zagospodarowania, a za tym krajobraz naszego kraju zmienia się znacznie szybciej niż przed przełomem ustrojowym. Metody projektowania zmian, podejmowania decyzji i ich realizowania zdeterminowane są innymi niż poprzednio przesłankami ustrojowymi. Teraz, bardziej niż przedtem trafne wydaje się być porównanie przedsięwzięć, zarówno ochronnych jak i tworzących nowy ład przestrzenny, do gry – gry o przestrzeń – gry o miasto – gry o krajobraz.

Biorą w niej udział:

1. projektanci tworzący projekty przedsięwzięć czyli propozycje zmian,

2. inwestorzy gotowi finansować realizację projektów,

3. władze publiczne podejmujące decyzje dopuszczające realizację projektów,

4. właściciele terenu, którego dotyczą owe przedsięwzięcia,

5. społeczeństwo, którego projektowane zmiany dotyczą – mieszkańcy, użytkownicy, bywalcy, organizacje pozarządowe.

Udział w grze 3 pierwszych graczy jest zagwarantowany prawem, a ich sposób działania jest dobrze znany wszystkim uczestnikom gry. W tym zakresie mam w Polsce wiele doświadczeń z okresów przed i po 1989 roku. Udział czwartego gracza – właściciela, całkiem pomijany lub lekceważony w poprzedni ustroju, obecnie jest powszechnie akceptowany. Umacnia go prawo własności – fundament wolnego rynku. Udział piątego gracza – społeczeństwa wynika z zasad demokracji, która stanowi drugi fundament nowego ustroju. Udział ten jednak nie ma wystarczających umocowań prawnych, nie ma też oparcia w tradycyjnych sposobach postępowania. Poza tym nie jest ani powszechnie znany społeczeństwu, ani akceptowany przez większość profesjonalistów zajmujących się przestrzenią i wielu przedstawicieli władzy publicznej. Uzasadnienie ideowe potrzeby partycypacji społecznej, jakkolwiek samo przez się ważne, nie wszystkich przekonuje. Znacznie mocniejsza jest wymowa faktów.

Wokół przedsięwzięć przestrzennych toczą się w Polsce rozliczne konflikty, w których ścierają się racje poprzednio wymienionych graczy. Konflikty te powodują wiele strat: opóźniają lub uniemożliwiają realizacje wartościowych projektów, przyczyniają się do strat finansowych i marnowania dobrych rozwiązań, podważają zaufanie między władzą publiczną a społeczeństwem, utrudniają rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Niejednokrotnie przyczyniają się do korygowania złych rozwiązań, ale nie bez strat czasu i środków finansowych. Dotyczy to nie tylko naszego społeczeństwa czy naszego kraju. Przestrzeń jest dobrem pozwalającym zaspokajać potrzeby i realizować zamierzenia zarówno pojedynczych osób jak i różnej wielkości grup ludzkich. Niekiedy są to różne zamierzenia dotyczące tego samego miejsca, zatem spór o przestrzeń jest czymś naturalnym.

W państwie demokratycznym inicjowanie i organizowanie partycypacji społecznej jest ustrojowym obowiązkiem władz publicznych. Zazwyczaj jednak to nie własna inicjatywa, lecz uciążliwe konflikty zmuszają władze do organizowania debaty publicznej. Niestety jej styl i poziom jest, delikatnie mówiąc, niezadowalający. Trafniejsze byłoby tu określenie: kłótnia publiczna. Jakkolwiek w gospodarce przestrzennej sprzeczności są nieuniknione, istnieją przecież metody przeciwdziałania konfliktom i można się ich nauczyć. Jedną z nich jest partycypacja społeczna. Nie należy jednak traktować partycypacji jako „cudownego lekarstwa” czy „złotego klucza” do rozwiązywania konfliktów. Choć i w tym przypadku partycypacja może być pomocna, w istocie swej jest narzędziem nie tyle rozwiązywania, co przeciwdziałania konfliktom. Należy ją zatem traktować raczej jako profilaktykę niż terapię ciężkiego już schorzenia.

Kolejnym praktycznym powodem, aby kształcić się w dziedzinie partycypacji, jest nacisk wywierany na Polskę przez instytucje Unii Europejskiej. Coraz częściej współfinansowanie projektów z funduszów europejskich warunkowane jest przeprowadzeniem konsultacji społecznych. Niestety dość często spełnianie tego wymogu sprowadzane jest do działań pozornych. Taka pozorna partycypacja w najlepszym przypadku jest stratą czasu, ale często sama w sobie przyczynia się do pogłębienia czy wręcz powstawania konfliktów.

W polskim prawie odnaleźć można nieliczne przepisy, które nakładają na władze i projektantów obowiązek prowadzenia konsultacji społecznych. Nie stanowią one jednak ani wystarczającej wskazówki jak ten obowiązek spełniać, ani nie dają gwarancji, że będzie spełniony sensownie. Jest bardzo prawdopodobne, że wzorem krajów zachodniej Europy, polskie ustawodawstwo w ramach kolejnych nowelizacji będzie wzbogacane o następne przepisy konkretyzujące zakres i metody prowadzenia dialogu ze społeczeństwem. Na koniec jeszcze jeden powód, aby nie unikać partycypacji. Upowszechnienie komunikacji środkami elektronicznymi sprzyja formom demokracji bezpośredniej i utrudnia „zamiatanie pod dywan” niewygodnych spraw i nieuczciwych metod. Tak więc partycypacji na dłuższą metę po prostu nie da się uniknąć.

Książka ta wraz z towarzyszącą jej płytką multimedialną pomyślana jest jako podręcznik dla osób pragnących nauczyć się metod partycypacji. Przedstawiciel władzy, projektant, lider społeczności lokalnej czy specjalista komunikacji społecznej – każdy z potencjalnych czytelników może skorzystać z tej książki w inny sposób. Organizowanie partycypacji to z natury rzeczy zadanie interdyscyplinarne, a więc każda z wymienionych osób z racji swojego wykształcenia dysponuje pewnymi potrzebnymi umiejętnościami, ale nie dysponuje innymi. Architektom na ogół brak umiejętności z zakresu nauk społecznych, psychologom i socjologom brak wiedzy architektonicznej. Tylko niektórzy przedstawiciele władzy publicznej mogą pochwalić się doświadczeniem i sukcesami w tych dziedzinach. Dlatego najlepszym rozwiązaniem jest praca interdyscyplinarnego zespołu, i taki zespół powinien działać w przypadkach trudnych, szczególnie skomplikowanych lub szczególnie ważnych. Dla członków takiego zespołu lektura tej książki może stanowić pomoc ułatwiającą współpracę. Nie ma jednak przeszkód, aby sprawy łatwiejsze były podejmowane przez pojedyncze osoby lub zespoły, nie posiadające wszystkich wymienionych kompetencji jednocześnie. Autorzy mają nadzieję, że ta książka pomoże im dobrze wykonać takie mniej skomplikowane zadanie z dziedziny partycypacji.

Przed zaprezentowaniem metody należy wyjaśnić, dlaczego, zdaniem autorów, nie wystarczy skorzystać z metod od dawna stosowanych w krajach o ugruntowanej demokracji. Oczywiście nie trzeba ich lekceważyć – trzeba je znać i korzystać z głównej myśli i podstawowych zasad. Praktyka jednak wskazuje, że zastosowanie ich w Polsce bezpośrednio bywa trudne lub wręcz niemożliwe. Partycypacja społeczne jest sztuką bardzo silnie uwarunkowaną aktualną tu i teraz sytuacją społeczno-kulturową. W dyskusji o zasadności praktykowania partycypacji bardzo często padają argumenty o specyfice społeczeństwa polskiego, któremu z powodów historycznych brak zaufania do władzy publicznej. Co gorsze, władze dość często nie próbują tego zaufania zdobyć, lecz raczej pogłębiają przepaść dzielącą potencjalnych partnerów partycypacji. Podnoszony jest także argument o niedojrzałości, braku wykształcenia i innych złych cechach narodu polskiego. Niezależnie od tego czy ta krytyczna diagnoza jest słuszna, trzeba stwierdzić, że sytuacja społeczno-kulturowa w naszym kraju różni się zasadniczo od stanu rzeczy w krajach o ugruntowanej kulturze i obyczajach demokratycznych. Sposobem na przezwyciężenie trudności jest tworzenie własnego, polskiego modelu partycypacji, którego ważnym składnikiem winna być edukacja do podejmowania tego rodzaju zadań. Nie jest nim natomiast bierne oczekiwanie na lepsze społeczeństwo.

Książka ma charakter podręcznika. Składa się z 2 tomów.

W tomie A przedstawiona jest idea partycypacji społecznej wraz z jej uzasadnieniem. Tom ten przeznaczony jest dla osób, które szukają odpowiedzi na pytanie: DLACZEGO warto podjąć trud organizowania partycypacji i na czym ona polega?

Tom B ma charakter instruktażowy i przeznaczony jest dla tych, którzy zdecydowali się podjąć tego zadania i szukają odpowiedzi na pytanie: JAK to robić? Ilustracją niektórych proponowanych w książce form jest płyta multimedialna. Treść została podzielona na tomy w taki sposób, aby możliwe było nie tylko czytanie całości według zasady: najpierw teoria (tom A), potem praktyka (tom B), ale także korzystanie wyłącznie z tomu B. Ten drugi sposób dedykowany jest niecierpliwym. Jeśli jednak czytając przekonają się, że brakuje im wiedzy teoretycznej, proponujemy sięgnąć mimo wszystko do tomu A.

Książka ta została napisana i wydana w ramach projektu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nr 16 0003 04, pt. Przeciwdziałanie konfliktom wokół ochrony i kształtowania krajobrazu metodami partycypacji społecznej - badania percepcji, badania potrzeb, korzystanie ze społecznych źródeł inspiracji, organizowanie negocjacji, warsztatów i dyskusji publicznych, w latach 2008 –2010. Stanowi podsumowanie prac nad metodą partycypacji prowadzonych w latach 2000-2010 w Instytucie Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej. Prowadzono je w ramach zajęć dydaktycznych na kierunku Architektura Krajobrazu i przedsięwzięć zlecanych przez urzędy miast i gmin. Metodę tę opracował zespół interdyscyplinarny składający się z naukowców i pracowników firm doradczo-szkoleniowych, reprezentujących 7 zawodów: architekta, socjologa, psychologa, geografa, prawnika, filozofa i architekta krajobrazu. Jak powiedziano na początku, grono czytelników, do których adresowana jest książka jest szerokie i interdyscyplinarne, ale w związku z takim a nie innym rodowodem jej treść zapewne najbliższa będzie projektantom przygotowującym projekty z zakresu architektury krajobrazu.

 

 


 

 

 

 

 

 

 


 

 



© Biblioteka Politechniki Krakowskiej http://www.biblos.pk.edu.pl/

Publikacje PDF

Wybrane publikacje udostępnione jako pliki PDF

Krajobraz Kulturowy Japonii


Praca zbiorowa pod redakcją

Krystyny Pawłowskiej

wydawnictwo PK 2011


Zanim Wybuchnie Konflikt

Idea i Metody Partycypacji

Społecznej w Ochronie Krajobrazu

i Kształtowaniu Przestrzeni

Praca zbiorowa pod redakcją

Krystyny Pawłowskiej


UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA

W OCHRONIE, ZARZĄDZANIU

I PLANOWANIU KRAJOBRAZU

- PODRĘCZNIK DOBRYCH PRAKTYK

autorzy: KRYSTYNA PAWŁOWSKA

ANNA STANIEWSKA

JACEK KONOPACKI

Opracowanie to jest elementem

wdrażania zapisów Europejskiej

Konwencji Krajobrazowej,

a w szczególności art. 6 punkt A,

dotyczącego podnoszeniu

świadomości społeczeństwa

obywatelskiego w zakresie

wartości krajobrazów,

ich roli i wprowadzanych

w nich zmian.

 

| + -
*

Instytut Architektury Krajobrazu

ul. Warszawska 24, 31-155 Kraków 
tel.: (+48-12) 6282469
tel/fax: (+48-12) 6282061
e-mail: a-8@pk.edu.pl

administracja: pokój 8                  Budynek Wydziału Architektury

Grażyna Szefer

Dorota Ciesielska-Melnyczuk

> Biblioteka PK

> Wydawnictwo PK

> Prawo Uczelniane